Open Science is het gedachtegoed dat wetenschappelijke kennis zo open, transparant en herbruikbaar mogelijk wordt gedeeld. Het gaat daarbij niet alleen om eindresultaten (denk aan: een vrij toegankelijk artikel in plaats van een publicatie achter een paywall), maar ook om openheid over het proces waarmee die kennis tot stand komt.
Dat betekent bijvoorbeeld dat data, methoden, code en andere bouwstenen van onderzoek beschikbaar worden gesteld waar dat kan. Andere onderzoekers, ontwerpers en maatschappelijke partners kunnen hier vervolgens op voortbouwen of de kennis en tools toepassen in hun eigen praktijk.
Op deze pagina leggen we uit wat Design en Open Science volgens ons met elkaar te maken hebben. En bovenal: hoe we ons als designers inzetten om ‘alternative outputs‘ van onderzoek – zoals tools, creatieve producten, verslagen van co-creatie – via principes van Open Science beter te verspreiden en bewaren.
Wat hebben Design en Open Science met elkaar te maken?
(Co)-design draagt bij aan een kerndoel van Open Science
Open Science wordt vaak in de eerste plaats geassocieerd met open access en open data: onderzoeksresultaten die vrij toegankelijk zijn voor iedereen die ze wil inzien. Maar in internationale kaders, zoals in de UNESCO Open Science Toolkit, wordt het begrip expliciet breder opgevat. Ook ‘open dialoog met andere kennissystemen’ en ‘open engagement met de samenleving’ worden genoemd als belangrijke eigenschappen van Open Science.
Afbeelding: Pillars of Open Science, UNESCO (2021)
Dat is precies het domein waarin ontwerp en co-creatie zich bevinden. Wanneer wij werken aan artefacten zoals games, websites of interactieve systemen, gebeurt dat in samenwerking met maatschappelijke partners, burgers en overheden. In dat proces komen verschillende vormen van kennis samen en ontstaan ‘alternatieve’ kennisproducten. Die kunnen allerlei vormen aannemen en zijn minstens zo belangrijk als een wetenschappelijk paper om de impact van onderzoek in beeld te krijgen.
2. Alternative outputs verdienen een explicietere plek
Dat brengt ons bij het volgende punt. Deze ‘alternative outputs’ worden in de regel minder goed gedocumenteerd en gearchiveerd dan traditionele outputs, zoals wetenschappelijke artikelen. Laat staan dat dat volgens Open Science-richtlijnen gebeurt.
Hierdoor raken belangrijke onderdelen van het onderzoek na afloop van een project uit beeld. Bijvoorbeeld:
software die ten grondslag ligt aan een publicatie is niet vindbaar; (Bron)
ontwerp- en co-creatieprocessen zijn niet vastgelegd, vaak met als impliciete conclusie: je moest erbij zijn om de impact te begrijpen.
Dit is niet alleen zonde, maar brengt onderzoekers ook in een lastige spagaat. Enerzijds is er de wil, en vaak ook de druk, om onderzoek buiten de academie te brengen en samen te werken met maatschappelijke partners en burgers. Anderzijds is het binnen het academische ecosysteem vrijwel onmogelijk om de waarde van dit soort ‘alternative outputs’ zichtbaar te maken. Er bestaan geen vaste formats of werkwijzen en de outputs kunnen zeer uiteenlopende vormen aannemen.
Wij onderzoeken daarom graag in de praktijk, en in overleg met onderzoekers, welke vormen van vastlegging werken. Met als doel dat aan het einde van een project alle aspecten van het onderzoek goed vindbaar zijn en blijven. Dat vraagt ook van ons dat we op de hoogte zijn van Open Science-principes en deze bewust toepassen.
Welke mogelijkheden zien jullie om Design en Open Science aan elkaar te verbinden?
Tijdens het designproces
Wij zien veel mogelijkheden om het designproces en de uitkomsten van co-creatie te documenteren en delen. Denk aan:
het expliciteren van ontwerpkeuzes en aannames, bijvoorbeeld via memo’s of designdocumenten;
het vastleggen van observaties en leerpunten uit gebruikstesten, zoals designer field notes.
Indien gewenst kunnen we er samen voor zorgen dat deze materialen een eigen DOI krijgen, zodat ze citeerbaar zijn en onderdeel worden van het academische ecosysteem.
Dit maakt het voor onderzoekers eenvoudiger om co-creatief werken en productontwikkeling te combineren met het behalen van voldoende academische outputs. We zien bijvoorbeeld steeds vaker dat onderzoekers ervoor kiezen om, naast hun hoofdonderzoeksvraag, ook een paper te schrijven over de effecten van co-creatie op participanten en of ontwerpers.
Op het niveau van resultaten
Ook bij eindresultaten gaan we graag in gesprek over de toegankelijkheid van artefacten, bijvoorbeeld door:
het publiceren van software of ontwerpen onder passende open licenties;
het contextualiseren van artefacten zodat anderen ermee kunnen werken, bijvoorbeeld via handleidingen, toelichtingen op ontwerpbestanden of instructies om drukwerk in een eigen taal te reproduceren.
“Ontwerpers stellen praktische en kritische vragen waar onderzoekers niet altijd aan denken. Het houdt projecten realistisch en voorkomt dat je in abstracties blijft hangen.”
Professor Ineke van der Ham
Hoogleraar Technological Innovations in Neuropsychology
Komt altijd alles wat jullie maken openbaar beschikbaar?
Nee. Zelfs als je het principe van Open Science ondersteunt, kun je gegronde redenen hebben om publicaties of data niet openlijk beschikbaar te maken. Bijvoorbeeld vanwege privacy, gevoeligheid van data of maatschappelijke risico’s.
Vanuit impactperspectief voegen wij daar graag een extra afweging aan toe. Open Science leidt niet automatisch tot meer kennisbenutting of maatschappelijke impact. Soms wordt een eindproduct of artefact juist beter benut wanneer deze niet openbaar beschikbaar is. Een product open access beschikbaar stellen kan er immers ook toe leiden dat niemand zich echt eigenaar voelt. En dat er daardoor ook geen prikkel is om een businesscase te ontwikkelen of de kwaliteit te bewaken.
Voor ons is Open Science daarom geen dogma, maar een instrument dat je afgewogen moet inzetten. Per project maken we samen met onderzoekers expliciete afwegingen. Wie heeft er baat bij openheid? Welke vormen van hergebruik zijn wenselijk? Waar is bescherming of begrenzing nodig? Daarbij kijken we niet alleen naar privacy en ethiek, maar ook naar de verwachte maatschappelijke impact van open of juist gesloten publiceren.
Ben je onderzoeker en heb je ideeën over het combineren van onderzoek, design en open science? We gaan graag met je om tafel om van gedachten te wisselen. Neem contact op via nicole@8d.nl of johan@8d.nl voor een afspraak.
Transdisciplinair onderzoek: uitdagingen en aanbevelingen
Expertinterview
innovatie
Transdisciplinair onderzoek brengt wetenschappers en maatschappelijke actoren zoals ontwerpers, kunstenaars en beleidsmakers samen om complexe vraagstukken op te lossen. Denk aan ethische dilemma’s rond technologie, klimaatadaptatie of zorginnovatie. Ondanks de potentie blijkt de uitvoering in de praktijk nog vaak uitdagend: hoe zorg je voor gelijkwaardige samenwerking? Hoe overbrug je verschillen in werkwijze en taal? We spraken erover met Julia Hermann, Assistant Professor in in Philosophy and Ethics of Technology at University of Twente.
