Binnen het consortium ELSA AI Lab Noord-Nederland (ELSA-NN) en in opdracht van het UMCG ontwikkelt 8D een reeks educatieve spellen over kunstmatige intelligentie (AI) voor kinderen tussen de 8 en 12 jaar. De spellen vormen samen een modulair lesprogramma dat op verschillende locaties ingezet kan worden. Wetenschapscommunicatie in spelvorm!
Strategic Designer Bas vertelt je graag meer over het hele proces!
Kunstmatige intelligentie beïnvloedt onze samenleving op fundamentele manieren. Toch blijft de publieke discussie vaak beperkt tot vakgenoten of beleidsmakers, terwijl kinderen en jongeren (als toekomstige gebruikers én makers!) óók een cruciale doelgroep vormen. Met dit project willen we hen op een speelse, toegankelijke manier betrekken bij de ethische, juridische en maatschappelijke aspecten (ELSA) van AI.
Door AI tastbaar en herkenbaar te maken via spelelementen, leren leerlingen niet alleen over technologie, maar vooral over de context waarin deze technologie werkt. Ze ontdekken hoe data wordt geselecteerd, welke keuzes mensen maken bij het trainen van AI, en wat de impact is van bijvoorbeeld energieverbruik. Zo stimuleren we kritisch denken, samenwerken en interesse in wetenschap en technologie.
Zoals altijd begonnen we met het zorgvuldig in kaart brengen van de wensen, eisen en gebruikscontexten, waarbij we rekening hielden met de duurzame bruikbaarheid van de materialen. Op basis daarvan ontwikkelden we verschillende creatieve verhaallijnen. Eén daarvan sprong eruit en werd de basis voor onze prototypes.
In het gekozen concept stappen leerlingen een fictief ziekenhuis binnen waar AI op allerlei manieren wordt ingezet, maar met wisselend succes. Ze ontvangen een stapel dossiers met beschrijvingen van situaties waarin het gebruik van AI mis is gegaan. Deze zaken moeten dringend worden onderzocht! Sommige gaan over serieuze problemen, terwijl andere juist grappig of zelfs bizar zijn.
Elk dossier bevat een minigame die zich richt op een ander aspect van AI, van datalabeling tot energieverbruik. Door samen te werken en puzzels op te lossen, ontdekken leerlingen spelenderwijs hoe AI eigenlijk werkt, waar het zijn informatie vandaan haalt en wat de valkuilen zijn.
We hebben veel tijd geïnvesteerd in het testen en verfijnen van de individuele spellen, in co-creatie met basisschoolleerlingen. In kleine groepjes speelden zij werkende prototypes van de dossiers, terwijl onze teamleden observeerden hoe ze samenwerkten, waar ze vastliepen en wat hun enthousiasme aanwakkerde.
Voor en na het spelen stelden we hen vragen over AI, zoals: “Denk je dat AI altijd de waarheid vertelt?” en “Van wie leert AI dingen?”. Zelfs tijdens de eerste tests met minimaal uitgewerkte prototypes zagen we dat kinderen beter konden verwoorden wat AI is, hoe het werkt en waar de grenzen liggen. Dit onderstreept ook de kracht van het proces zelf. Door actief met een onderwerp aan de slag te gaan – zelfs in een vroege fase – begint het al te leven voor de doelgroep.
De komende tijd verwerken we de inzichten uit de tests en werken we toe naar een visueel uitgewerkte, volledige versie van de spellenreeks. Het programma is naar verwachting vanaf midden 2026 inzetbaar op verschillende locaties en evenementen. Denk aan wetenschapsfestivals, in musea of in de klas.
ELSA-NN (ELSA Lab Noord-Nederland) is een regionaal samenwerkingsverband dat onderzoekt hoe we op een verantwoorde, inclusieve en mensgerichte manier kunstmatige intelligentie (AI) kunnen inzetten in de gezondheidszorg. Binnen het lab werken burgers, onderzoekers, bedrijven en overheden samen volgens het quadruple-helixmodel. ELSA staat voor Ethical, Legal and Societal Aspects: de ethische, juridische en maatschappelijke aspecten van AI.
8D | Research + Design = Impact vertaalt theoretische inzichten naar offline interventies zoals bordspellen, kaartspellen en rollenspellen. Zo zorgen we dat kennis niet op papier blijft, maar groeit tot betekenisvolle verandering in de praktijk.
Serious games zijn spellen met een doel. Bijvoorbeeld informatie overdragen of gedrag veranderen. Leuk zijn dit soort games absoluut, dat is de kracht! Maar vermaak is niet het hoofddoel. Dit is wat een serious game onderscheidt van een entertainment game.
Gamification is het toevoegen van spelelementen aan een activiteit of omgeving die op zichzelf geen game is. Ook met kleine ingrepen kun je gedrag op een positieve manier beïnvloeden. Denk aan het visueel maken van vooruitgang en het belonen van samenwerking.